Windows операциялы? ж?йесі дегеніміз не

Саба?ты? та?ырыбы: Windows операциялы? ж?йесіні? негізгі сипаттамасы. Ж?йе параметрлерін баптау.

Саба?ты? ма?саты: О?ушыларды? Windows операциялы? ж?йесі туралы т?сініктерін ке?ейту.

              Білімділік: Windows  операциялы? ж?йе ж?мысыны? негізгі принциптерімен о?ушыларды

                                  таныстыру. Оны? программалы? жабды?талуын орнату  ережесі мен ретін ?йрету.

Т?рбиелік: о?ушыларды ??ыптылы??а, т?рбиелікке, тияна?тылы??а  т?рбиелеу.

Дамытушылы?: о?ушыларды? ойлау ?абілетін, логикалы? – абстракциясын  дамыту.

Саба?ты? т?рі:  аралас  саба?

Саба?та ?олданылатын к?рнекі ??ралдар: Компьютер, ЭО, о?улы?, практикум

О?ушы ?йренуі тиіс:

• Операциялы? ж?йені орнату мен конфигурленуі;
• Ж?мыс столын баптауды
• Компьютерде ?олданбалы программалы? ж?йені орнатуды.

О?ушы білуі тиіс:

• Операциялы? ж?йені? не екенін;
• КК ?зін — ?зі ?стау ережелерін;
• Ж?мыс орнын ретке келтіруді;
• Жа?а программалы? жабды?тарды;
• Компьютердегі программалы? жабды?тарды орнату т?ртібін ж?не ережесін.
• Операциялы? ж?йені? баптау принциптерін

Саба?ты? барысы:

1. О?ушыларды ?йымдастыру
2.  ?йге берілген тапсырманы тексеру
3. Жа?а саба?ты таныстыру
4. О?ушыларды ба?алау
5. Саба?ты бекіту.
6. ?йге тапсырма беру.

1. ?йымдастырылуы: амандасу, о?ушыларды тексеру, журналды толтыру. О?ушылар?а саба?ты? та?ырыбы мен ма?сатын таныстыру.
2. ?й тапсырмасын тексеру. С?ра?- жауап т?рінде
3. Жа?а саба?ты т?сіндіру.

Практикалы?  тапсырмалар:

1. тапсырма: осы ж?йедегі «проводник» программасыны? файлды? ??рылымымен ж?мыс
2. тапсырма: «Проводник» программасыны? іске ?осылу ?дістерін зертте?дер
3. тапсырма: Тыш?ан ?асиеттерін баптау
4. тапсырма: Пернета?таны? орналасы мен ж?мыс режимін баптау
5. тапсырма: К?н мен са?ат уа?ытын баптау
6. тапсырма: Аума?ты? стандартты баптау
7. тапсырма: «себет» ?асиетін баптау
8. тапсырма: «Экран» ?асиетін баптау
9. тапсырма: ?аріптерді енгізу мен ?шіру

Саба?ты бекіту. О?ушылар?а б?гінгі та?ырып бойынша с?ра?тар ?ойып, жауап алу ар?ылы  бекіту.

?йге тапсырма: «Компьютерлік вирус» та?ырыбы бойынша 3-4 хабарлама дайындау:

1. Компьютерлік вирус дегеніміз не?
2. Вирустарды жіктеу.
3. Вируспен к?ресу ?дістеру.

Картинка с сайта: videouroki.net

Панфилов жалпы орта білім беру мектебі

Тақырыбы:

Ақпарат. Компьютер.

Windows операциялық жүйесі

Картинка с сайта: videouroki.net

Сабақтың мақсаты:

Өткен сабақтарды қайталау арқылы оқушылардың алған білімдерін, икемділіктерін тексеру, оқуға қызығушылығын, ынтасын арттыру.

Оқушылардың ой-өрісін кеңейту, шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Танымдық қызығушылыққа, жолдастық сезімге, ұқыптылыққа, мақсатқа жете білуге тәрбиелеу.

Картинка с сайта: videouroki.net

Бәйге — 1

1) Компьютер жанындағы өсімдік

кактус

2) Баспаға шығару құрылғысы

принтер

3) Бос орын қалдыру пернесі

пробел

4) Функционалды пернелер нешеу?

12

5) Ақпараттың ең кіші өлшем бірлігі

бит

Картинка с сайта: videouroki.net

Бәйге — 2

1) Компьютердің негізгі негізгі құрылғыларын ата

пернетақта, монитор, жүйелік блок

2) Компьютердің миы

процессор

3) Информатика пәні нені зерттейді?

ақпараттық процесстер

4) Жаңа жолға түсу пернесі

Enter

5) Деректерді сақтауға арналған құрылғы

жад

Картинка с сайта: videouroki.net

Бәйге — 3

1) Адам мен компьютер арасындағы қарым-қатынас

интерфейс

2) Windows дегеніміз не?

операциялық жүйе

3) Қағаздағы кескінді түсіріп, мониторға шығаруға мүмкіндік беретін құрылғы?

сканер

4) Компакт дискіні басқаша қалай атайды?

лазерлік диск

5) Ақпараттық процесстерді қандай әрекеттер жатады?

жеткізу, өңдеу, сақтау

Картинка с сайта: videouroki.net

Ғажайып алаң

ЭЕМ даму тарихы

20

30

10

Дербес компьютер

10

20

30

Windows ОЖ

30

20

10

Жалпы

10

20

30

Картинка с сайта: videouroki.net

10 ұпай

• Әлемдегі ең бірінші механикалық есеп машинасы қалай аталады, оны қашан және кім құрастырды?

1642 ж. Блез Паскаль Паскаль машинасын құрастырды

Картинка с сайта: videouroki.net

20 ұпай

• Ең бірінші ЭЕМ қалай аталды және оның мүмкіндіктері қандай?

1946 ж. АҚШ-ң Пенсильван университетінде қосу, азайту, көбейту амалдары

Картинка с сайта: videouroki.net

30 ұпай

• Дүние жүзі бойынша алғаш рет 1846 жылы программа құрған оқымысты

Ада Лавлейс

Картинка с сайта: videouroki.net

10 ұпай

• Компьютердегі мәліметтерді уақытша сақтайтын негізгі құрылғы қалай аталады?

Жедел жад

Картинка с сайта: videouroki.net

20 ұпай

• Принтер дегеніміз не және оның қандай түрлері бар?

Принтер – ақпараттарды қағазға басып шығаратын құрылғы. Оның үш түрі бар: матрицалық, лазерлік, сия бүріккіш

Картинка с сайта: videouroki.net

30 ұпай

• Тұрақты жад пен жедел жадтың айырмашылықтарын атаңдар.

Жедел жад – ақпараттарды уақытша сақтайды

Картинка с сайта: videouroki.net

10 ұпай

• Операциялық жүйе дегеніміз не?

ОЖ – компьютердің барлық жүйелерінің, программалық жабдықтаманың жұмыстарын басқару үшін және адам мен компьютер арасындағы байланысты қамтамасыз ету үшін қажет

Картинка с сайта: videouroki.net

20 ұпай

• Терезе дегеніміз не? Терезе неше және қандай түрге бөлінеді?

Терезе – экранның жақтаулармен шектелген төртбұрышты аймағы. Терезе төрт түрге бөлінеді: қапшық, қолданбалар, диалогтық, анықтама

Картинка с сайта: videouroki.net

30 ұпай

• Таңбаша дегеніміз не және ол қалай жасалынады?

Таңбаша – нақты бір файлдарды көрсететін арнайы белгішелер.

• Тышқанның оң батырманың көмегімен
• Alt пернесінің көмегімен

Картинка с сайта: videouroki.net

10 ұпай

• Адам көзі мен монитор арасындағы ара қашықтық қанша болуы керек?

60-70 см

Картинка с сайта: videouroki.net

20 ұпай

• Ақпарат сөзі қай тілден шықты?

Латын

Картинка с сайта: videouroki.net

30 ұпай

• Есептеуіш техникасында ең көп пайдаланылатын қандай стандартты код болып табылады?

ASCII коды

Картинка с сайта: videouroki.net

Демалыс сәті

Картинка с сайта: videouroki.net

Қол саусақтарына арналған жаттығулар

• Алақанды уқалау.
• Қолды қысу
• Білезіктен айналдыру

Көзге арналған жаттығулар

• Көзді бірнеше рет жыпылықтату.
• Көзіңмен ақырын оң жаққа қарай 3-4 рет айналым жаса. Соншалықты айналым солға қарай жаса.

Картинка с сайта: videouroki.net

«Ойлан тап»

Берілген сөзден жаңа сөздер құрастыру қажет.

Информатика

Бағдарлама

Пернетақта

Картинка с сайта: videouroki.net

“ Синонимдер”

сәйкестендір

• Мұнда берілген сөзге синоним сөзді табу керек. Әр табылған сөзге 5 ұпай беріледі.

Берілген сөз

Синоним сөз

Байт

Алфавит

Символ

Монитор

Қатқыл диск

Компакт диск

Дербес компьютер

Тышқан

Картинка с сайта: videouroki.net

Сиқырлы пернелер

DELETE

BACKSPACE

CAPS LOCK

F1-F12

ESC

Ең ұзын перне

NUM LOCK

SHIFT

ENTER

Картинка с сайта: videouroki.net

Ой қорыту

Картинка с сайта: videouroki.net

Тест жауаптары:

1-нұсқа

2-нұсқа

1. b

1. b

3-нұсқа

2. a

2. b

4-нұсқа

1. c

3. a

1. b

3. c

2. c

4. c

4. e

3. d

2. b

5. b

3. c

5. d

4. a

4. c

5. d

5. b

Картинка с сайта: videouroki.net

Тест Бағалары

4 дұрыс –”4”

5 дұрыс — “5”

3 дұрыс –”3”

Картинка с сайта: videouroki.net

Үйге тапсырма

Бақылау жұмысқа дайындалып келу.

Картинка с сайта: videouroki.net

рефлексия

Не білдім

Не үйрендім

Сабақтан алған әсерім

Картинка с сайта: videouroki.net

Сабақ аяқталды

Windows
операциялық жүйесі құрылымы мен жалпы сипаттамасы

Операциялық жүйе компьютердің программалық
құралдарының ажы­рамас бөлігі болып саналады. Әрбір адамға компьютердің барлық
құрылғыларын басқару мүмкіншілігін беретін, сол себепті басқа програм­маларды
аппаратурамен байланыс жасаудан босататын, компьютерде жұмыс істегісі келетін
әрбір адамға өте қажет операциялық жүйенің , яғни системаның алатын орны ерекше
больш есептеледі.

ОЖ екі негізгі қызметті орындайды:

1)
барлық қолданбалы және жүйелік программалардың жұмыстарын қолдап, олардың
бір-бірімен және аппараттық жабдықтармен байланыста­рын қамтамасыз ету;

2)
әрбір адамға компьютерді жалпы басқару мүмкіншілігін беру.

ОЖ-нің негізгі мақсаты – программалардың бір-бірімен
және сыртқы құрылғылары мен әрекеттестігін қамтамасыз ету, компьютердің жадын
бөлу, жұмыс кезінде туындайтын әр түрлі оқиғаларды анықтау, жұмыс нәтижелерін
қағазға, экранға шығару жолдарын ұйымдастыру, мәлімет­терді сыртқы ортадан алу
және беру, т.б. ОЖ-нің негізгі ядросы машина іске қосылған сәттен бастап
компьютердің жадында болады. Маши­наны жалпы басқару үшін ОЖ-нің командалары
пайдаланылады, оның көме­гімен адам дискіні белгілеу, мәліметтерді көшіру, кез
келген про­грамманы іске қосу, керекті жұмыс режимін орнату сияқты әр түрлі әре­кет­терді
орындайды.

Сонымен, ОЖ – адам мен компьютер аппараттық
құралдарының арасындағы байланысты ұйымдастыратын программа немесе өзара
байланысқан про­граммалар тобы. Оның құрамына өз командалары және драйверлер –
сыртқы құрылғыларды басқару программалары, утилиттер – жұмысты жеңілдететін
программалар және тағы басқалар кіреді.

ОЖ-нің атқаратын қызметін мынадай үш топқа жіктеуге
болады:

1)
мәліметтерді енгізу-шығарудың барлық түрлерін ұйымдастыру;

2)
компьютердің сыртқы ортамен қатынасын ұйымдастыру;

3)
мәліметтерді сақтау мен өңдеу жұмыстарын атқару.

Компьютерлердің әр түрлі модельдерінде қарай ОЖ-нің
архитекту­расы (құрылымы) мен мүмкіндіктері де әрқалай бола береді. Ең көп та­раған
ОЖ түрлеріне MS-DOS (РS-DOS), UNIX және де соңғы кезде
кеңінен қолданыла бастаған көп терезелі операциялық
жүйелер – Windowsпрограммалары жатады.

Жалпы ОС басқаруымен, оның ішіндегі
MS-DOS, Wіndows жүйеле­рінің басқаруымен атқарылатын әрекеттерге келесi
операциялар жатады:

МS-DOS операциялык, жүйесі 1981 жылы ІВМ дербес
компьютер­лерімен бір мезгілде пайда болып, әрбір компьютерге орналастырылған
болатын.

Қазіргі кездерде стандартты операциялық жүйе ретінде
Windows есептеледі, бірақ МS DOS жүйесінің негізгі қағидалары операциялық
жүйелердің барлығында толық пайдаланылады.

Файлдар. Бумалар. Жарлықтар.   20.10.2017

Компьютердегі барлық ақпарат белгілі бір тәртіппен орналасады. Ол
тәртіп файлдық жүйе деп аталатын арнайы жүйенің көмегімен қамтамасыз етіледі.
Файлдық жүйенің негізгі нысандары файлдар, бумалар және жарлықтар.

Файл – байттардың әлдебір атауы бар тізбегі.

Бумалар. Windows – та бума құрылымының иерархиялық ұстанымын
түсчіндіру.

Жарлықтар. Жарлыққа ерекше көңіл бөлінеді. Мынадай сәттер бойынша
ұсыныстар құрастыруға болады:

Жарлық – программа немесе құжатты көрсететін, нысан туралы ақпарат
салынған белгі. Жарлық программа құжаттың төменгі бұрышындағы бағдаршасымен
ерекшеленеді.

Жарлық қасиетін ашу арқылы нысанның қайда орналасқанын көруге
болады. Жарлықтарды пайдалану кездейсоқ жойылған ақпараттан сақтандырады.
Жарлық жойылса да, файл немесе бума жойылмайды.

Ойындар бумасының үлгісі Ойындар бумасының жарлығы

Буманы құру                                                          

Жаңа бума құру қиын емес. Өздерің таңдаған жерде Жаңа бума
бұйрығын таңдасаңдар жеткілікті. Жаңа бума (Новая папака) деген жыпылықтаған
атауы бар буманың белгішесі пайда болады. Сендерге тек пернетақтадан буманың
жаңа атын теріп, Enter пернесін басу ғана қалады. Жаңа бума бос болады. Осы
буманың ішіне өз қалауларыңша файлдар мен басқа бумаларды орналастыруыңа
болады.

Жарлық құру

Құжаттар бумасын ашыңдар. Кез келген файлдың үстінде контекстік
мәзір шақырыңдар. Жарлық құру бұйрықтарын табыңдар.

Қажетті нысанның үстінде шақырылған контекстік мәзірде Жарлық құру
бұйрығы бар. Бұл бұйрық бойынша бастапқы нысан орналасқан жерде жарлық
құрылады. Мысалы, егер сендер жарлықты Құжаттар бумасындағы файлға құратын
болсаңдар, онда жаңадан құрылған жарлық Құжаттар бумасында орналасады.

Таңдалған нысанға жарлық құрып, оны Жұмыс үстеліне орналастыруға
арналған бұйрық: Отправить Рабочий стол( Создать ярлык ). Жұмыс үстелінде осы
нысанды ашатын жарлық пайда болады.

Нысандардың атын алмастыру

Нысанның атын алмастыру үшін нысанның контекстік мәзірін
қолданады. Одан Переименовать бұйрығын таңдау керек.

Бірден бірнеше нысанның атын алмастыруға болмайтынын естен
шығармаңдар.

Файлдар. Бумалар. Жарлықтар.   20.10.2017

Компьютердегі барлық ақпарат белгілі бір тәртіппен орналасады. Ол
тәртіп файлдық жүйе деп аталатын арнайы жүйенің көмегімен қамтамасыз етіледі.
Файлдық жүйенің негізгі нысандары файлдар, бумалар және жарлықтар.

Файл – байттардың әлдебір атауы бар тізбегі.

Бумалар. Windows – та бума құрылымының иерархиялық ұстанымын
түсчіндіру.

Жарлықтар. Жарлыққа ерекше көңіл бөлінеді. Мынадай сәттер бойынша
ұсыныстар құрастыруға болады:

Жарлық – программа немесе құжатты көрсететін, нысан туралы ақпарат
салынған белгі. Жарлық программа құжаттың төменгі бұрышындағы бағдаршасымен
ерекшеленеді.

Жарлық қасиетін ашу арқылы нысанның қайда орналасқанын көруге
болады. Жарлықтарды пайдалану кездейсоқ жойылған ақпараттан сақтандырады.
Жарлық жойылса да, файл немесе бума жойылмайды.

Ойындар бумасының үлгісі Ойындар бумасының жарлығы

Буманы құру                                                          

Жаңа бума құру қиын емес. Өздерің таңдаған жерде Жаңа бума
бұйрығын таңдасаңдар жеткілікті. Жаңа бума (Новая папака) деген жыпылықтаған
атауы бар буманың белгішесі пайда болады. Сендерге тек пернетақтадан буманың
жаңа атын теріп, Enter пернесін басу ғана қалады. Жаңа бума бос болады. Осы
буманың ішіне өз қалауларыңша файлдар мен басқа бумаларды орналастыруыңа
болады.

Жарлық құру

Құжаттар бумасын ашыңдар. Кез келген файлдың үстінде контекстік
мәзір шақырыңдар. Жарлық құру бұйрықтарын табыңдар.

Қажетті нысанның үстінде шақырылған контекстік мәзірде Жарлық құру
бұйрығы бар. Бұл бұйрық бойынша бастапқы нысан орналасқан жерде жарлық
құрылады. Мысалы, егер сендер жарлықты Құжаттар бумасындағы файлға құратын
болсаңдар, онда жаңадан құрылған жарлық Құжаттар бумасында орналасады.

Таңдалған нысанға жарлық құрып, оны Жұмыс үстеліне орналастыруға
арналған бұйрық: Отправить Рабочий стол( Создать ярлык ). Жұмыс үстелінде осы
нысанды ашатын жарлық пайда болады.

Нысандардың атын алмастыру

Нысанның атын алмастыру үшін нысанның контекстік мәзірін
қолданады. Одан Переименовать бұйрығын таңдау керек.

Бірден бірнеше нысанның атын алмастыруға болмайтынын естен
шығармаңдар.

ФАЙЛДАР МЕН
ҚАПШЫҚТАР
Қапшық дегеніміз — бұл объектілердің бірлестігі.
Windows объектілерін негізгі және арнайы деп шартты түрде бөлуге болады.
Windows XP – дің негізгі объектілеріне қапшық — тар, программалар, құжаттар
және таңбашалар жатады.
Арнайы объектілеріне: Бас меню, Басқару тақтасы,
Менің компьютерім және Себет жатады. Қапшықтар компьютерде белгілі тәртіппен
орналасады, оны иерархия деп атайды. Windows XP — дің қапшықтарының
иерархиясының ең басы Жұмыс үстелі қапшығы болып табылады. Бұл барлық
қапшықтардың аналық қапшығы ретінде қолданылады. Оның бірқатар ерекше
қасиеттері бар. Жұмыс үстелі барлық терезелердің астында болады, ол барлық
терезелер жималанған кезде ғана толық көрінеді.

Бұл WindowsXP объектілерінің шартты
иерархиясының схемасы болып табылады.

Файл дегеніміз не? Файл — аты бар бірқатар
байттар тізбегі. Файл не бағдарлама, не құжат болуы мүмкін. Windows — та
бағдарламалардың басқа атауы — қолданба да қолданылады.
Әр файлдың аты болады. Оның аты оң және сол
бөліктен тұрады. Оң жақ бөлігі үш символдан тұрады және оның типін анықтайды.
Сол жақ бөліктің ұзындығы 1 — 255 символға дейін болады.
Файл типтерінің кейбір негізгі «құжат
ретінде» белгіленулерінің тізімі төменде келтірілген:
*. bmp Paint графикалық қолданбасының суреті
*. doc Word және WordPad мәтіндік
редакторларының құжаттары
*. txt Блокнот қолданбасының құжаты
*. wav Фонограф қолданбасының дыбыстық файлы.
*. avi Бейне — клип
*. xls Excel кестелік процессорының құжаты
*. ppt PowerPoint қолданбасының тұсаукесері

Қапшықтар (бумалар) — бұл қандай да бір белгісі
бойынша файлдарды бірлестіру, мысалы, тақырыптық белгісі бойынша: бір ғана
ойынға немесе редакторға жататын файлдар. Басқа сөзбен айтқанда, қапшық — бұл
аты аталған файлдар тобы. Windows’98 — дің қапшықтары каталог рөлін атқарады.
Тұрмыстық деңгейде қапшықты кәдімгі ішіне қағаз беттерін — файлдарды салатын
қапшықпен салыстыруға болады. Windows’98 — дегі барлық файлдар, құжаттар мен
бағдарламалар қапшықтарда сақталады. Қапшықтың аты, файлдың аты сияқты оның
мазмұнын көрсете алады.
Қапшықтың пиктограммасы болуы мүмкін. Қапшықтарда
таңбашалар, файлдар және басқа қапшықтар да болуы мүмкін. Қапшық бос болуы да
мүмкін. Қапшықта аты бірдей объектілер болмауы керек. Қапшықтың ішіндегісін
қарап шығу үшін, маустың батырмасын онда екі рет басу жеткілікті.
Қапшықтар екі түрде болады:
— кәдімгі қапшық — каталогтар;
— арнайы қапшықтар (Менің компьютерім, себет,
принтерлер және т. б.).
Қапшықтарды құру және оның кұрылымы:
Қапшық элементтері: тақырып, меню, терезені
басқару батырмалары, айналдыру жолағы, құрал — саймандар тақтасы, қалып — күй
жолы. Қажет элементтер жиынын мына жолмен таңдауға болады: Түр — Құрал —
саймандар тақтасы және Түр => Қалып — күй жолы.
Терезеде жана қапшық құру.
Қапшықты Файл => Создать => Папка
командасымен құрады. Мұны орындағаннан кейін осы терезенің қапшықтары мен
файлдарының тізімінің соңында жаңа қапшық белгішесі пайда болады. Қапшықтың
атын оны құрғаннан кейін бірден енгізуге болады. Файлға ат берілмеген жағдайда
оған автоматты түрде «Жаңа файл» аты меншіктеледі.

Жұмыс үстелінде жаңа қапшық құру
Жұмыс үстелінің жаңа қапшықты орналастырмақшы
болған жерінде маустың оң жақ батырмасын басу — контексті меню пайда болады.
Создать => Папка командасын орындау. Жұмыс
үстелінде қапшық белгішесі пайда болады. Қапшықтың атын енгізіп, енгізу
пернесін басу
Жарлық — бұл бағдарламаларды іске қосу немесе
файлды ашу қасиеті бар пиктограмма, объектінің тамғасы, компьютер үшін
объектіге жол нұсқайтын командалық файл, ал пайдаланушы үшін жұмыс үстеліндегі
немесе терезедегі жай белгіше, ол Windows’98 — дегі қандай да бір объектіге: файлға,
қапшыққа, дискіге, компьютерге, принтерге т. б. сәйкес келеді.
Таңбаша жеке бір объект емес, ол файлға сілтеме
ғана. Сондықтан оны жойғанда файлдар жойылмайды. Таңбашада мауспен екі рет
шерту, файлға немесе қапшықтың белгішесіне екі рет шерту әсерімен бірдей
(бағдарлама іске қосылады, құжат немесе қапшық ашылады.)
Ағымдағы терезеде таңбаша құру.
Ағымдағы терезеде таңбашаларды Файл =>
Создать => Ярлык, Файл => Создать ярлык немесе контексті менюдің Создать
— Ярлык командасының көмегімен жасауға болады. Таңбашаны жасағаннан кейін оны
қажетті орынға, орналастыруға болады.
Жұмыс үстелінде таңбаша құру.
1. Жүмыс үстелінің бос жеріне меңзерді
орналастырып, маустың оң жақ батырмасын басса, контексті меню пайда болады.

2. Создать => Ярлык опциясын тандағанда, «Создание
ярлыка»(«Таңбашаны құру») диалог терезесі пайда болады.
3. «Шолу» (Обзор) батырмасын басу,
«Шолу» диалог терезесін ашады. Файлдар мен қапшықтар арасынан объект
табу.
4. «Ашу» батырмасын басу арқылы
«Таңбаша жасау терезесі» ашылады. Онда, файлға жол толық көрсетілген.
5. «Далее» («Одан әрі»)
батырмасын басу — «Таңбашаның атын таңдау» (Выбор названия ярлыка)
диалог терезесін ашады. Мұнда объектінің жүйелік атын өзгертуге болады.
6. «Дайын» (Готово) батырмасын басу —
Жұмыс үстелінде жаңа таңбаша пайда болады.

Экранна терезе, қапшық құрылымы сипаттамасын
көрсетіп түсіндіремін. Оқушылар терезе элементтері, атауы және қызметі туралы
бұрыннан таныс болуы мүмкін. «Терезелермен жұмыс» бөлімін оқумен қатар
компьютерде компьютерде жұмыс орындалады. Оқушылар терезе, қапшық
мүмкіншіліктерін оқиды.

Тақырып жолының оң жағында терезені басқару
батырмалары орналасқан. Олардың көмегімен терезені жиыруға, бүкіл экранға
жаюға, жабуға, оның бастапқы өлшемдерін қайта қалпына келтіруге болады.

Жиыру батырмасы терезені экраннан алып тастағанмен,
программамен орындалып жатқан жұмысты аяқтамайды. Ашылған терезенің белгішесі
Есептер тақтасында көрсетіліп қалады. Терезені қайта ашып көру үшін тышқанның
сілтемесін осы белгішеге жақындатсаңдар жеткілікті.

Жаю батырмасы – терезенің өлшемін өзгертеді .
Терезені экранның бетіне толық жаюға немесе керісінше, оның мөлшерін
кішірейтуге болады.

Жабу батырмасы – программаның жұмысын аяқтайды.
Программаның терезесін жабар алдында өз жұмыстарыңды міндетті түрде сақтап қою
керек. Әдетте, программаның өзі терезенің мазмұнын сақтау керек екенін
ескертеді.

Терезені Alt+F4 пернелерінің тіркесімдері көмегімен
де жабуға болады.

Терезенің ең төменгі жолы жай-күй жолы деп аталады.

Терезелермен жұмыс істеу

Терезенің өлшемін тек терезелерді басқару
батырмаларымен ғана өзгертіп қоймайды. Терезенің мөлшерін еркін өзгерту үшін
тышқанның сілтемесін терезенің шекарасына немесе бұрышына апарып, сілтеме екі
бағытты жебеге айналғанда, терезенің бір немесе екі бүйірін жылжытыңдар. Ашық
терезелердің біріншісінен екіншісіне олардың есептер тақтасындағы батырмаларын
немесе Alt+Tab пернелерін басып ауысуға болады.

Windows
операциялық жүйесінің негізгі объектісі терезе болып табылады. Windows деген
сөздің өзі қазақшаға аударғанда «терезелер» деген мағынаны білдіреді.

Терезе –
жақтаулармен шектелген экрандағы төртбұрышты аймақ. Әрбір терезенің оны
басқаруға арналған элементтері мен жұмыс аймағы болады. Жұмыс аймағында объектілер,
ақпарат және басқару элементтері орналасады.

Барлық
терезелердің түрін төрт топқа бөлуге болады:

1.       Қапшық терезелері

2.       Қолданбалар терезелері

3.       Диалог (сұхбат)
терезелері

4.       Анықтама терезелері

Қапшық терезелерінде
оны басқару элементтерінен басқа Windows-тың басқа объектілерінің де
белгішелері бар.  Белгілі бір объектінің белгішесін екі рет шерту, оны
ашады. Мысалы Мои документы қапшық терезесі.

Қолданба (приложение)
– бұл да бағдарлама, ол Windows жүйесінің басқаруымен жұмыс істегендіктен,
қолданба деп аталады. Қолданба терезелері қолданбаға құжаттың мазмұнын көрсету
міндетін атқарады. Мысалы Paint қолданбасының терезесі.

Диалог терезелері
– қосымша ақпараттарды енгізуге арналған арнайы терезе. Олар Windows-ты және
оның қолданбаларын басқару мен баптау үшін қажет. өздеріңе таныс сағат

Анықтама терезелері
Windows  және оның қолданбаларының жұмысы бойынша анықтама ақпараттарын
шығару қызметін атқарады.

Енді
біз негізінде тек қапшық терезелерін қарастырамыз, олар бізге қолданбалар мен
құжаттарды  іздестіру, таңдау мен жүктеу үшін қажет.

 Терезе
элементтері

 Менің
компьютерім қапшығының терезесін мысалға ала
отырып, біз терезелердің негізгі элементтерін қарастырайық.

Шекаралар. Терезелерді
төрт жағынан тұрған жақтауларды шекаралар деп атайды. Олардың көбінің 
өлшемдерін өзгертуге болады. Терезелердің өлшемдерін өзгерту үшін, маус
нұсқағышын шекараның біреуіне орналастырып, нұсқағыш қос бағдаршаға айналуын
күтеміз, содан соң маусты қажетті бағытқа тартамыз (оңға, солға, жоғары,
төмен). Мысалы, терезенің енін өзгерту үшін, оның оң немесе сол жақ шекарасын
бір жағына қарай тартамыз. Егер терезенің ені мен биіктігін қатар өзгерткіміз
келсе, онда оның бұрыштарының  бірін соза тартамыз.

Тақырып
жолы. Терезенің ең жоғарғы  шекарасының астында бірден
терезенің аты көрсетілген төртбұрыш орналасқан, оны Тақырып жолы немесе Тақырып
деп атайды.

Мауспен
іліп алып, терезені басқа орынға жылжытуға болады.

Жүйелік
меню белгішесі. Тақырып жолының сол жағында жүйелік
меню белгішесі орналасқан. Оны шертсеңдер, терезені басқарудың қарапайым
командаларының тізімі ашылады, олардың көмегімен терезені жылжытуға және
өлшемін өзгертуге болады.

Жабу
батырмасы. Тақырып жолының оң жақ шекарасында  айқасқан сызық
(крестик) суреті бар батырма орналасқан. Бұл батырма бойынша шерту құжатты
(қапшықты) жабады немесе қолданбаның (бағдарламаның) жұмысын аяқтайды.

Қолданбаның
терезесін, қапшықты, диалог терезесін жабудың тағы бір жолы Alt+F4-ті басу.

Жабу
батырмасының сол жағында келесі батырмалар орналасқан: 
жималау (свернуть), 
жаймалау (развернуть), қалпына
келтіру(восстановить).

Жималау
батырмасы. Жималау батырмасында шерту, Есептер тақтасында тек қана
батырмасын қалдырып, терезені Жұмыс орнынан алып тастайды. Бұл жағдайда
қолданба ашық қалпында қалып, орындала береді. Есептер тақтасындағы оған сәйкес
батырманы басып немесе Alt+Tab пернелерінің көмегімен терезені қайтадан жаюға
болады.

Жаймалау
батырмасы. Бұл батырма терезені экран өлшеміне дейін үлкейтеді.

Қалпына
келтіру батырмасы. Осы батырма терезені
аралық қалыпқа  келтіреді, яғни терезе экранда болады, бірақ оның өлшемі
экран өлшемінен кіші болады. Батырма экранға бірнеше терезені бір уақытта
орналастыру үшін пайдаланылады.

Терезені
бүкіл экранға басқа тәсілмен орындауға – тақырып жолында екі рет шертіп, жаймалауға
болады. Егер терзе экранды толық алып тұрса, тақырыпты екі рет шерту оның
бұрынғы (алғашқы) өлшеміне келтіреді.

Меню
жолы. Тақырыптың төменгі жағында командалар аты жазылған көлденең
(горизанталь) жолақ бар. Бұл – меню жолы, онда берілген қолданбаның негізгі
командалары бар. Меню дегеніміз – берілген терезеде орындауға болатын
командалардың тізімі.

Меню
жолының командаларының бірін шақыру үшін, мауспен оның атын шерту керек, сонда
созылған меню пайда болады. Бұл менюден қажетті команданы мауспен шертіп
таңдаймыз.

Құрал-саймандар
тақталары. Көптеген терезелер батырмалары мен белгішелері  бар
құрал-саймандар тақтасымен жабдықталған. Олар неғұрлым жиі қолданылатын
командаларға тез қатынау үшін пайдаланылады.

Әр
батырманың міндетін білу үшін, оның үстіне маус нұсқағышын орналастырып біраз
күтсеңдер, ішінде  команда міндеті жазылған шағын жақтау (рамка) шығады.
Батырма аты оның қызметін көрсетеді. Мысалы,  құжат сақтау батырмасы, өзің
жасаған  құжатты дискіде  файл түрінде сақтау міндетін атқарады.

Қапшық
терезелерінің сатандартты батырмаларына:

 —
кері қайту (өту)

— алға
қарай өту

—         
бір  деңгейге жоғарыға көтерілу (өту)

— қиып
алу

—
көшіру

—
кірістіру

—
болдырмау

— алып
тастау (жою)

—
қасиеттер

— түрі

жатады.

 Жұмыс
аймағы. Бұл объектілер орналасқан терезенің ішкі аймағы. Қапшықтар
терезелерінің жұмыс аймағында белгішелер,  қапшықтар, файлдар, таңбашалар
орналасады. Колданбалардың терезелерінің жұмыс аймағында мәтіндер, суреттер,
кестелер, слайдтар т.б.  жасауға болады.

Қапшықтың
терезесінің жұмыс аймағындағы объектілірді әр түрде көрсетуге болады:

·        
Үлкен белгішелер түрінде (крупные значки)

·        
Кіші белгішелер түрінде (мелкие значки)

·        
Тізімдер (список)

·        
Кестелер (таблица) түрінде

Ол
үшін құрал-саймандар тақтасындағы  Түр (Вид) батырмасын басып,
өзімізге қажетін таңдаймыз.

Бұл
команданы Вид менюінде де таңдауға болады.

Мой
компьютер терезесін ашқанда, құрал саймандар тақтасының батырмалары
жоқ болса, онда оны Вид командасы арқылы экранға шақыруға болады.

Айналдыру
жолақтары. Егер терезенің биіктігі мен ені оның
мазмұнын толық көрсетуге мүмкіндігі болмаса, Windows мұндай терезеге тік
және көлденең айналдыру жолақтарын қосады.

Айналдыру
жолағының ішінде тіктөртбұрышты сырғытпалар (ползунок) болады. Олардың
орналасуына қарап, терезе мазмұнының қандай бөлігі көрініп тұрғанын көруге
болады.

Терезе
шегінде айналдыру жолағының көмегімен  жылжыту келесі әдістердің бірімен
жүзеге асырылады:

·        
Бір жолға жоғары немесе төмен, оңға немесе солға жылжыту үшін, тік
және көлденең айналдыру жолақтарының жоғарғы және төменгі шекараларының 
жанындағы бағдаршалары бар батырмаларды шерті керек.

·        
Терезенің ішіндегіні жол жолмен үздіксіз айналдыру үшін, сәйкес
бағдаршасы бар батырманы шертіп, маус батырмасын басулы қалыпта ұстау керек.

·        
Белгілі орынға өту үшін, сырғатпаны сол орынға жылжыту керек.
Мысалы, ұзын құжаттың орта бөлігіне өту үшін, сырғытпаны тік айналдыру
жолағының ортасына жылжыту керек.

Терезелер
арасында ауысу

        
Егер экранда бірнеше терезе қатар ашылса және оның барлығы экранда көрініп тұрса,
онда бәрінің үстінде орналасқан (яғни алдыңғы) терезе белсенді (активті) болып
саналады.

Белсенді 
терезенің тақырыбы  басқаларға қарағанда қара түспен белгіленеді
және Есептер тақтасындағы оған сәйкес батырма басулы түрде көрінеді.

Белсенді
терезені төменде келтірілген әдістердің бірін пайдаланып ауыстыруға болады:

·        
Белсенді терезенің кез келген жерінде мауспен шертіп;

·        
Есептер тақтасындағы белсенді
болатын  терезеге сәйкес батырманы шертіп.

 Сұр
түсті командалар, белгілеулер мен бағыныңқы менюлер

 Менюдегі
кейбір командалардың қарсысында бағдаршалар, қанат белгілер (галочки) сияқты
қызмет символдарын жиі кездестіруге болады. Ол кейбір командалардың түсі қанық
емес, сұр түсті болып келеді.

·        
Атауы сұр түспен көрсетілген командаларға қазір қатынауға
болмайды, яғни олар белсенді емес командалар. Оларды активті жағдайға
келтіру үшін, қосымша әрекеттер жасау керек (қапшықты, файлды, үзінедіні, яғни
объектілерді белгілеу керек).

·        
Командаға қарама-қарсы тұрған Қанат белгі белгішесі
команданың активті, яғни  қосылған жағдайда екенін көрсетеді. Қанат
белгіні алып тастау үшін, бұл командада маустың батырмасымен тағы бір рет шерту
керек.

·        
Команданың оң жағында орналасқан «бағдарша» белгішесі
экранға бағының меню шығарылатынын білдіреді. Мысалы, Есептер
тақтасының бас менюінде осындай төрт команда бар, олар: Бағдарламалар,
Құжаттар, Баптау мен Іздестіру. Бұлардың бірін таңдағанда экранда қосымша
меню пайда болады.

  Көмек
сөз алу

                Кей
кездерде жұмыс барысында жасалған құжатты немесе бағдарламаны бүлдіріп алмау
үшін не істеу керек екенін әуелі тәжірибелі пайдаланушылар да білмейтін жағдай
болады. Осы кезде көмекке Windows анықтама жүйесі келеді. Экранға анықтаманы
шақыру үшін, көп әрекет жасаудың қажеті жоқ, оң жақтағы меню жолында тұрған
сұрақ белгісі «?» түріндегі шерту жеткілікті. Бұл батырманы шерткенде, созылған
меню пайда болады, онда Анықтаманы шақыру (Вызов справки) командасын таңдау
керек.

Экранда
ашық Содержание (Мазмұны) қосымшасы бар справочная система: Windows диалог
терезесі пайда болады.

Бұл
терезеде «Мазмұны» (Содержание), «Пәндік көрсеткіш» (Предметный указатель),
«Іздестіру» (Поиск) деп аталатын үш қосымша бар. Бұл қосымшалар көмек сөз
алудың әр түрлі үш тәсілін ұсынады.

Іздестіру қосымшасында
жеке сөздер немесе сөйлемдер бойынша анықтама алуға болады.

Содержание қосымшасында
екі белгіше бар: кітаптың суреті бар белгіше, оны ашуға немесе жабуға болатын
бөлімдер тобын көрсетеді; сұрақ белгісінің суреті бар белгіше бөлімнің
ішіндегісін жеке терезеге шығарады. Мұндай бөлімді көру үшін, оның атын екі рет
шертеміз.

Анықтаманы
басқа әдіспен де алуға болады, ол үшін Бас менюде  Пуск – Справка (Іске
қосу – Анықтама) командасын орындау қажет.

Жұмыс 
үстелі. Жұмыс үстелді басқаратын элементтер: басты мәзір, оның бапталуы және
мәзірмен жұмыс атқару, тапсырма панелі.

Жұмыс үстелі-құжаттардың және
олармен жұмыс істеуге арналған негізгі құралдарды қамтитын Windows-ң негізгі
элеметті.Жүйе жіктелген кезде сіз оны бәрінен бұрын көресіз.Жұмыс үстелінде
Windows нысандары және басқарушы элементтері: таңбашалар, лақаптар, үстелер,
мәзірлер, қалталар орналасады.

Стандартты көріністіе Жұмыс
үстелінде менің компьютерім, себет, желілік орта, Internet Explorer
терезелерінің таңбашалары, тапсырма үстелі, Бастау батырмасын орналасады

-Менің құжаттарым-пайдаланушының құжаттарын қамтиды.

— Internet Explorer-Internet беттерін қарап шығуға
арналған бағдарламаны қамтиды.

-Менің компьютерім-дискілер мен ақпаратты сақтауға
арналған қосымша құрылғылар тізімін қамтиды.Әдетте Windows АЖ-де дискілер үшін
мына белгілеулер қолданылады

-3,5(А)дискі;

-жергілікті диск(С)

-СD-диск жетегі(D)

-ауыстырылатын диск(Е)

Пайдаланушы қазіргі сәтте жұмыс істеп отырған
диск-ағымдағы диск деп аталады

-Желілік орта- желіге қосылған компьютерлер тізімін
көрсетеді

— Себет-жою кезінде қате әрекеттер жасалған жағдайда
қайта қалпына келтіруге болатын жойылған нысандар тізімін қамтиды. Басқаша
айтамыз, Себет-файлдар мен қалталарды жою кезендегі қосымша қауіпсіздік құралы.

Жұмыс үстелінің төменгі бөлігінде
Бастау батырмасы, Жылдам іске қосу үстелі, Тапсырмалар үстелі, Айғақтауыштар
үстелінен тұратын жолақ орналасқан.

-Бастау-батырмасын басқаннан кейін бағдарламаларды
іске қосуға, құжатты алуға, жүйе баптарын өзгертуге, анықтамалық мәліметтер
алуға, қажетті файлдарды табуға және тағы басқа мүмкіндік Windows Бас мәзірі
ашылады.

-Класикалық Windows Бас мәзәрі мынадай әмірлерді
қамтиды: Бағдарламалар, Құжаттар, Баптау, Іздеу, Анықтама, Орындау. Бұлардың
әрқайсысы белгілі бір қызмет атқарады.

-Бағдарламалар әмірі компьютерге орнатылған тізімін
көрсетеді және оларды іске қосуға мүмкіндік береді.

-Құжаттар-әмірі жақында ашылатын құжаттар тізімін
көрсетеді

-Баптау-әмірі жүйенің бапталуы өзгертілетін құрамдас
бөліктерінің тізімін көрсетеді.

-Іздеу-әмірі файлдарда,қалталарда немесе почталық хабарламаны
іздеуді жүзеге асырады.

-Анықтама және қолдау әмірі анықтама жүйесін шақыруға
мүмкіндік береді.

Егер қандайда да мәзірде әмір сонында көп нүкте тұрса,
бұл оны шақырған кезде қосымша ашылатының білдіреді.

— Жылдам іске қосылу үстелінде әдетте жиі қолданылатын
бағдарламалардың лақаптары орналасады, оладың іске қосылуы үшін лақапты бір рет
шертсе жеткілікті.

— Тапсырмалар үстелінде дәл қазір ашық тұрған
терезелер және іске қосылған Windows бағдарламалары туралы ақпарат көрініс
табады.

— Айғақтауыштар үстелі дәл қазір іске қосылып тұрған
бағдарламалардың бір бөлігін сондай- ақ жүйелік уақытты көрсетеді.

Жұмыс 
үстелі. Жұмыс үстелді басқаратын элементтер: басты мәзір, оның бапталуы және
мәзірмен жұмыс атқару, тапсырма панелі.

Жұмыс үстелі-құжаттардың және
олармен жұмыс істеуге арналған негізгі құралдарды қамтитын Windows-ң негізгі
элеметті.Жүйе жіктелген кезде сіз оны бәрінен бұрын көресіз.Жұмыс үстелінде
Windows нысандары және басқарушы элементтері: таңбашалар, лақаптар, үстелер, мәзірлер,
қалталар орналасады.

Стандартты көріністіе Жұмыс
үстелінде менің компьютерім, себет, желілік орта, Internet Explorer
терезелерінің таңбашалары, тапсырма үстелі, Бастау батырмасын орналасады

-Менің құжаттарым-пайдаланушының құжаттарын қамтиды.

— Internet Explorer-Internet беттерін қарап шығуға
арналған бағдарламаны қамтиды.

-Менің компьютерім-дискілер мен ақпаратты сақтауға
арналған қосымша құрылғылар тізімін қамтиды.Әдетте Windows АЖ-де дискілер үшін
мына белгілеулер қолданылады

-3,5(А)дискі;

-жергілікті диск(С)

-СD-диск жетегі(D)

-ауыстырылатын диск(Е)

Пайдаланушы қазіргі сәтте жұмыс істеп отырған
диск-ағымдағы диск деп аталады

-Желілік орта- желіге қосылған компьютерлер тізімін
көрсетеді

— Себет-жою кезінде қате әрекеттер жасалған жағдайда
қайта қалпына келтіруге болатын жойылған нысандар тізімін қамтиды. Басқаша
айтамыз, Себет-файлдар мен қалталарды жою кезендегі қосымша қауіпсіздік құралы.

Жұмыс үстелінің төменгі бөлігінде
Бастау батырмасы, Жылдам іске қосу үстелі, Тапсырмалар үстелі, Айғақтауыштар
үстелінен тұратын жолақ орналасқан.

-Бастау-батырмасын басқаннан кейін бағдарламаларды
іске қосуға, құжатты алуға, жүйе баптарын өзгертуге, анықтамалық мәліметтер
алуға, қажетті файлдарды табуға және тағы басқа мүмкіндік Windows Бас мәзірі
ашылады.

-Класикалық Windows Бас мәзәрі мынадай әмірлерді
қамтиды: Бағдарламалар, Құжаттар, Баптау, Іздеу, Анықтама, Орындау. Бұлардың
әрқайсысы белгілі бір қызмет атқарады.

-Бағдарламалар әмірі компьютерге орнатылған тізімін
көрсетеді және оларды іске қосуға мүмкіндік береді.

-Құжаттар-әмірі жақында ашылатын құжаттар тізімін
көрсетеді

-Баптау-әмірі жүйенің бапталуы өзгертілетін құрамдас
бөліктерінің тізімін көрсетеді.

-Іздеу-әмірі файлдарда,қалталарда немесе почталық
хабарламаны іздеуді жүзеге асырады.

-Анықтама және қолдау әмірі анықтама жүйесін шақыруға
мүмкіндік береді.

Егер қандайда да мәзірде әмір сонында көп нүкте тұрса,
бұл оны шақырған кезде қосымша ашылатының білдіреді.

— Жылдам іске қосылу үстелінде әдетте жиі қолданылатын
бағдарламалардың лақаптары орналасады, оладың іске қосылуы үшін лақапты бір рет
шертсе жеткілікті.

— Тапсырмалар үстелінде дәл қазір ашық тұрған
терезелер және іске қосылған Windows бағдарламалары туралы ақпарат көрініс
табады.

— Айғақтауыштар үстелі дәл қазір іске қосылып тұрған
бағдарламалардың бір бөлігін сондай- ақ жүйелік уақытты көрсетеді.

ДК
құрылғылары классификациясы. Есептеу техникасы құрылғыларын сыртқы түріне қарап
анықтау, алдын-ала бағалау және негізгі техникалық сипаттамалары.   10.11.2017

Адамзат баласы дамудың барлық тарихи кезеңдерінде
есептеу жұмыс­тарын жүргізіп отыруға әрқашанда мұқтаж болды. Ғылым мен техника
да­муы­на байланысты есептеу жұмыстарының қажеттілігі артып, оны жеңіл­дету
үшін арнайы құралдар – абак, есепшот, арифмометрлер шығарыла бастады. Өткен
ғасырдың 40 жылдарында, ядролық физ­и­каның даму ерекшеліктеріне байланысты,
қолмен есептеу істері көптеген материалдық ресурстарды және адамның тікелей
араласуын талап ете бас­тады. XX ғасырдың ортасында информацияны өңдеуді
автоматтандыру ісі­нің қажеттілігі (көбінесе әскери талаптарға сай) электрондық
техника мен техно­логияның қарқынды дамуына себепші болды.

1946 жылы алғаш пайда болған ЭЕМ-дер электрондық
шамдар негізінде жүмыс істейтін, үлкен залдарда орналасқан, көлемді электрондық
жабдықтар болатын. Бірақ 1948 жылдың өзінде-ақ электрондық шамдар шағын элект­ро­н­дық
аспаптармен – транзисторлармен алмастырылып, компыотер­лер­дің бұр­ы­н­ғы жұмыс
өнімділігі сақталынғанмен, көлемі жүз есеге дейін төмендеді.

1970 жылдар соңында интегралдық схемалардан немесе
чиптерден жасал­ған миниЭЕМ-дер шыға бастады (транзисторлар мен олардың
арасындағы қажетті байланыстар бір пластинада орналасқан). Осындай микропроцес­сор­лардың
(біріктірілген интегралдық схемадан – БИС элементтерінен тұратын) шығуы дербес
компьютерлер заманының басталғанының белгісі болды.

Бастапқы кезеңдерде ЭЕМ-дерде тек арнайы үйретілген
адамдар ғана жұмыс істеді, бірақ онша дайындығы жоқ адамдардың компьютерді
пайдалану мүқтаждығы маман еместерге арналған машина жасау қажеттілі­гін
тудырды.

1970
жылдарда «тұрмыстық» (үйдегі) компыотерлер деп
аталған  микрокомпыотерлер  шықты. Олардың мүмкіндіктері шектеулі
болатын, тек ойнау үшін және шағын мәтіңдер теру үшін ғана пайдаланылды.

Дегенмен, микрокомпьютерлер дамуындағы ең елеулі оқиға
болып 1981 жылы ІВМ фирмасы жасаған, кейіннен «дербес компьютер» деп
аталған шағын компьютердің шығуы болды.

Сол
уақыттан бастап осы атау шағын компьютерлер тобының жалпы аты есебінде
тұрақталынып қалды.

Компьютердің
ерекшеліктері

Жұмыс өнімділігі. Басқа құралдар мен машиналарды
қолданғандағы сияқты, компьютерді пайдаланудың ең алғашқы себебі жұмыс
өнімділігін арттыру болып саналады. Мысалы, машинкада мәтін басатын шебер адам
бір минутта 60-тан 80 сөзге дейін немесе 6-8 жолға дейін мәтін басатын болса,
орташа мүмкіндікті компьютер минутына 1200 жол баса алады. Демек, бір компьютер
150-200 адамды алмастыра алады деген сөз.

Мәліметтерді өңдеу жылдамдығы. Компьютерді
пайдаланудағы екін­ші себеп мәліметтерді үлкен жылдамдықпен өңдеу болып саналады.
Дайындығы мол маман адам минутына 250 сөз оқып шыға алатын болса, компьютер
1000 000 сөз оқи алады екен. Сол себепті телефон станцияларында,
анықтамалық іздеу қызметтерінде ЭЕМ кеңінен қолданылады.

Дәлдік пен ұқыптылық. Компьютерлік жүйелерді
пайдаланудағы үшін­ші себеп – олардың дәлдігі мен ұқыптылығында жатыр. Егер біз
компьютерге нақты мәліметтер беріп, оларды өңдеудің дұрыс жолдарын көрсетсек,
ол әр­қашанда қатесіз дұрыс нәтижелер береді. Кейде компьютер қате нәтиже берді
деп айтылады. Мұндайда компьютердің ешқашанда  қателеспейтінін, қатенің
себебі – мәліметтердің оған дұрыс берілмегенінен немесе осы мәліметтерді өндеу
алгоритмінің қате болғанынан екенін ашып айту кажет.

Дербес
компьютердің конфигурациясын қажеттілігіне қарай өзгертуге болады.

Микропроцессор

Микропроцессор — жүйелік
тақтаның ең
маңызды құраласы, ол деректерді тікелей өңдейді, атап айтқанда, бөлектелген
деректермен арифметикалық және логикалық амалдарды орындайды. Микропроцессор —
бір немесе бірнеше үлкен интегралды кестеде орындалған, берілісті өңдейтін
бағдарламалық құрылғы; көліктердің автоматты басқару агрегатында қолданылады.

Бірінші бір кристалды
микропроцессор 1971 жылы Intel корпорациясында жасалған Intel 4004 болып
табылады. Intel-дің үш инженері: Тэд Хофф, Федерико Фаджин және Стэн Мэйзор
компьютердің барлық құрушыларын, орталық процессор, сақтау, енгізу-шығару
құрылғыларын қоса есептегенде бір кішкентай чипке орналастырды. Оның ені — 3
милиметр, ал ұзындығы — 4 милиметр, ол 2 300 МОЖ (металл-оксид-жартылай
өткізгіштер) транзисторлардан тұрады. Intel 4004 есептеу қуаттылығы 1946 жылы
бір бөлмені алатындай көлемде жасалған бірінші электрондық компьютер ENIAC-тың
қуатындай болды. Микропроцессорлар микрокомпьютерлерде, қаруларда, тұрмыстық
құралдарда қолданылады.

Микропроцессор бір мезгілде
қатарынан 8, 16 немесе 32 биттік деректерді өңдей алады. 8 биттік процессор бір мезгілде небары
бір бит дерекпен ғана жұмыс істей алады. 16 биттік процессор бір мезгілде 2
байт, ал 32 биттік процессор — 4 байт өңдейді.

Жалпы алғанда 16 биттік
компьютер 8 биттік жүйеден жылдамдырақ жұмыс істейді, ал 32 биттік компьютер 8
және 16 биттік үлгілерден жылдамырақ. Микропроцессор, жады және периферия құрылғылардың
арасында дерек беру үрдісі шина арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі заманғы
процессорлардың көпшілігінде 32 биттік шина қолданылады, яғни бір мезетте 32
биттік дерек беруге болады. 64 биттік шиналы компьютер де болады, бірақ олар
әлі кең тарай қойған жоқ.

Қолдануы

·        
Алғашқы микропроцессорлар электрондық калькуляторларда
қолданылды. Олар ондық арифметикаларды орындау үшін төрт биттік сөздерден
тұратын екілік-кодтауды пайдаланды.

·        
Төрт және сегіз битті микропроцессорлар әр түрлі аппараттарда
қолданылады: терминал, принтерлер және т.б.

·        
Он екі битті микропроцессорлар әскери құрал-жабдықтарда
қолданылады.

·        
Он алты, отыз және алпыс төрт битті микропроцессорлар енді кең
қолданыла бастады, олар микрокомпьютерлердің және дербес компьютерлердің бір
бөлігі болып табылады.

·        
Бүгінгі таңда микропроцессор қарулар, автокөліктер,
видеомагнитофондар, ұялы телефондар, сандық камералар, қалта компьютерлерін
және әр түрлі тұрмыстық құралдар жасау үшін қолданылады.

Микропроцессор

Микропроцессор — жүйелік
тақтаның ең
маңызды құраласы, ол деректерді тікелей өңдейді, атап айтқанда, бөлектелген
деректермен арифметикалық және логикалық амалдарды орындайды. Микропроцессор —
бір немесе бірнеше үлкен интегралды кестеде орындалған, берілісті өңдейтін
бағдарламалық құрылғы; көліктердің автоматты басқару агрегатында қолданылады.

Бірінші бір кристалды
микропроцессор 1971 жылы Intel корпорациясында жасалған Intel 4004 болып
табылады. Intel-дің үш инженері: Тэд Хофф, Федерико Фаджин және Стэн Мэйзор
компьютердің барлық құрушыларын, орталық процессор, сақтау, енгізу-шығару
құрылғыларын қоса есептегенде бір кішкентай чипке орналастырды. Оның ені — 3
милиметр, ал ұзындығы — 4 милиметр, ол 2 300 МОЖ (металл-оксид-жартылай
өткізгіштер) транзисторлардан тұрады. Intel 4004 есептеу қуаттылығы 1946 жылы
бір бөлмені алатындай көлемде жасалған бірінші электрондық компьютер ENIAC-тың
қуатындай болды. Микропроцессорлар микрокомпьютерлерде, қаруларда, тұрмыстық
құралдарда қолданылады.

Микропроцессор бір мезгілде
қатарынан 8, 16 немесе 32 биттік деректерді өңдей алады. 8 биттік процессор бір мезгілде небары
бір бит дерекпен ғана жұмыс істей алады. 16 биттік процессор бір мезгілде 2
байт, ал 32 биттік процессор — 4 байт өңдейді.

Жалпы алғанда 16 биттік
компьютер 8 биттік жүйеден жылдамдырақ жұмыс істейді, ал 32 биттік компьютер 8
және 16 биттік үлгілерден жылдамырақ. Микропроцессор, жады және периферия
құрылғылардың арасында дерек беру үрдісі шина арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі
заманғы процессорлардың көпшілігінде 32 биттік шина қолданылады, яғни бір
мезетте 32 биттік дерек беруге болады. 64 биттік шиналы компьютер де болады,
бірақ олар әлі кең тарай қойған жоқ.

Қолдануы

·        
Алғашқы микропроцессорлар электрондық калькуляторларда
қолданылды. Олар ондық арифметикаларды орындау үшін төрт биттік сөздерден
тұратын екілік-кодтауды пайдаланды.

·        
Төрт және сегіз битті микропроцессорлар әр түрлі аппараттарда
қолданылады: терминал, принтерлер және т.б.

·        
Он екі битті микропроцессорлар әскери құрал-жабдықтарда
қолданылады.

·        
Он алты, отыз және алпыс төрт битті микропроцессорлар енді кең
қолданыла бастады, олар микрокомпьютерлердің және дербес компьютерлердің бір
бөлігі болып табылады.

·        
Бүгінгі таңда микропроцессор қарулар, автокөліктер,
видеомагнитофондар, ұялы телефондар, сандық камералар, қалта компьютерлерін
және әр түрлі тұрмыстық құралдар жасау үшін қолданылады.

ДК
жады. ДК үшін жады құрығыларының қызметі мен классификациясы. Негізгі
сипаттамалары. Қолдану, орнату және іске қосу ерекшеліктері

Кэш-жады. Процессор
ішінде мәлімет алмасу процесі процессор мен жедел жады арасындағы мәлімет
алмасу жылдамдығынан әлдеқайда жоғары. Сондықтан жедел жадынан жиі мәлімет
алмас үшін процессор ішінде өте жылдам істейтін ішкі кэш-жады бар. Процессорға
мәлімет керек болса, ол алдымен кэш-жадындағы регистрлерден алады, тек керек­ті
мәлімет таусылған кезде ғана жедел жадымен мәлімет алмасады. Кэш-жадының көлемі
үлкен болса, онда көптеген керекті мәліметтер сақталады да, процессордың
жұмыс жылдамдығы жоғары болады. Сол себепті кэш-жады көлемді компьютерлер
жылдам істейді.

IBM PC
компьютерлерінде Intel фирмасының процессорлары немесе солармен сәйкес келетін басқа
фирмалардың X86 тобына жататын процес­сор­ла­ры бар. Осы топқа жататын ең
бастапқы процессор – 16-разрядты Intel 8086 болатын. Кейінірек Intel 80286,
80386, 80486 (бірнеше түрлері бар), Intel Pentium әр түрлі модельдері, Pentium
MMX, Pentium Pro, Pentium II, Celeron, Pentium III процессорлары және соңғы
моделі Pentium IV процессоры шықты.

Компьютердің
ішкі жады. Оперативті есте сақтау құрылғысы немесе ДК-нің жедел жады
(RАМ), сондай-ақ тұрақты есте сақтау құрылғысы (RОМ) компьютердің ішкі жадын
құрайды, осы екеуімен процессор жұм­ыс кезінде мәлімет ал­масып отырады.
Өңделуге тиісті кез келген мәлімет алдымен компьютердің сыртқы жадынан (
магниттік дискілерден) жедел жадына жазылады.

Компьютердің
жедел жадының көлемі өскен сайын оның есептеу жылдамдығы да артады. Жедел
жадтағы сақталатын информация 32-256 Мб аймағында болады. Әдетте ІВМ РС
компьютерлерінің жедел жадының көлемін оның негізгі тақшасына микросхема қоса
отырып үлкейтуге болады. Компьютердің жедел жадынан өзгеше оның тұрақты
жады бар, ол өзгертілмейтін информацияны сақтайды, ешкім оны өшіріп қайта жаза
алмайды, оны тек оқуға болады. Әдетте тұрақты жадтың көлемі
шағын 64 – 128 Кб шамасында. Тұрақты жадқа керекті
программалар оны шығаратын заводта жазылады, олар көбінесе компьютерді токқа
жалғаған кезде оны тексеріп іске қосу үшін қажет.

2-сурет. Жедел жады микросхемалары:
SIMM (жоғарыда), DIMM (төменде)

Процессордың
өте жылдам істейтін шағын көлемді кэш-жады (Cash) жедел жады мен
процессордың жұмысын жеделдету үшін аралық дәнекер жад ретінде пайдаланылады.

Жедел жады модульдерінің негізгі
сипаттамалары:

·        жады
көлемі (сиымдылығы),

·        қатынасу
уақыты (жазу/оқу уақыты).

SIMM модульдерінің көлемі 4, 8, 16,
32, 64 мегабайт; DIMM  модуль­дерінің көлемі – 16, 32, 64, 128, 256, 512
Мбайт. Қатынасу уақыты жады ұясынан қанша уақытта мәлімет алуға (жазуға)
болатынын көрсетеді. Қатынасу уақыты наносекундпен (1 нс = 10-9 сек)
өлшенеді. SIMM модульдері үшін – 50-70 нс, DIMM модульдері үшін – 7-10 нс.

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Операциялық жүйе (ағылш. operating system) — компьютердің барлық басты әрекеттерін (пернелер тақтасын, экранды, диск-жетектерді пайдалануды), сондай-ақ қатар операциялық жүйенің басқаруымен іске қосылатын басқа программалардың жұмысын басқаратын, көбінесе тұрақты сақтауыш құрылғыда тұратын, машиналық кодта жазылған программа. Алғашқы компьютерлердің операциялық жүйесі болған жоқ, себебі басқару программалары тек компьютердің нақты бір типіне арналып жазылды, бірақ шалғайлық жабдықтарға стандарттардың пайда болуымен, сан алуан компьютерлер үшін осындай жабдықпен әрекеттестіктің бірыңғай программаларын жазуға мүмкіндік туғызды. Операциялық жүйені жазудың екі жүйесі бар — тұрақты сақтауыш құрылғыға барлық жүйені жазу және қатқыл дискіден операциялық жүйенің қалған бөлігінің тек жүктеу программаларын ғана жазу. Мекемеде пайдаланылатын шағын компьютерлер, әдеттегідей, MS-DOS немесе ең соңғы OS/2 операциялық жүйесін пайдаланады. Ықшам машиналарда, дискжетектердің қажеттілігінен аулақ болу үшін, тұрақты сақтауыш құрылғыда жазылған операциялық жүйені пайдаланады. Миникомпьютерлерде UNIX немесе өте танымал емес жүйелер PICK немесе BOS (Ұлыбритания) сияқты операциялық жүйе пайдаланылады; сондай-ақ компьютердің нақты бір типіне арналып әзірленген операциялық жүйелер де кездеседі.

Амалдық жүйе (АЖ)

Амалдық жүйе (АЖ) – бұл құжаттармен амалдар орындауға арналған, сыртқы құрылғыларды және бағдарламаларды жүзеге асыратын бағдарламалар жиынтығы. АЖ бағдарламалар жүйесінің компьютердің мәліметтерді өңдеу жөніндегі бүкіл жұмысын, пайдаланушымен сұхбатты ұйымдастырады, компьютердің құрылғыларын және қор көздерін басқарады, мәліметтерді қорғауды қамтамасыз етеді, пайдаланушымен бағдарламалар сұратуы бойынша түрлі қызметтерді атқарады және тағы басқа.

Амалдық жүйе болмаса, қазіргі заманғы компьютерлердің жабдықтары мен бағдарламаларына қатынасу мүлде мүмкін емес. Барлық аппараттық , сонымен қатар бағдарламалық жабдықтар пайдаланушыға тек амалдық жүйе арқылы ғана ұсынылады.

Адамның компьютермен қатынас жасау тәсілі қандай екенінің, оның оңай да тартымды болуының маңызы зор. Қатынас жасау тәсілі – пайдаланушымен сұхбатты ұйымдастыруға арналған бағдарламалық ортаның сыртқы көрінісі тілдесу (интерфейс) деп те аталады. Дербес компьютерлерде тілдесу әмірлік және терезелік екі түрін көруге болады.

Кіріспе

Осы заманғы жалпы тапсырмаларды атқаруға арналған компьютерлер, соның ішінде жеке компьютерлерде, бағдарламаларын жегу үшін Операциялық жүйені қажетсінеді. Жеке компьютерлерге арналған Операциялық жүйе мысалдары ретінде келесілерін келтіруге болады: Microsoft Windows, Linux, Mac OS (Darwin) және Unix.

Операциялық жүйенің айырмашылықтарының бірі:

1. Бірнеше бағдарламаны бір уақытта жегуге мүмкін етеді.
2. Бағдарлама жазуды оңайлатады, себебі бағдарламаның жабдықтарды басқару қажеті пайда болмайды. Бұкіл жабдық пен бағдарламалардың өзара әрекеттесуін Операциялық жүйе басқарады. Бұған қоса бағдарламаға жабдық пен басқа бағдарламалармен әрекеттесуге жоғары деңгейлі тілдесуді қамтамасыз етеді.

Даму тарихы

ОЖ тарихы жарты ғасырдай уақытты қамтиды. Ол көбінесе есептеуіш аппаратураның және элементтік базасының дамуымен байланысты анықталады.
Бірінші сандық есептеуіш машиналар 40ж. басында пайда болып, операциялық жүйелерсіз жұмыс істеді, ұйымдардың есептеу процессіндегі барлық есептері бағдарламалаушымен басқару пультінен қолмен істелінді. 50ж. ортасынан мониторлық жүйелер пайда болды, олар тапсырмалар пакетін орындауда операторлар жұмысын автоматтандырды. 1965-1975ж. интегральным микросхемаларға өту компьютерлердің келесі ұрпағына жол ашты, олардың өкілі IBM/360. Осы кезеңде қазіргі ОЖ – лерге қатысты барлық коцепциялар: мультипрограммалау, мультипроцесстеу, көптерминалды іс-тәртіп, виртуальды жад, файлдық жүйелер, қол жетуді шектеу және желілік жұмыстар жасалды.
60-ж. аяғында ARPANET глобальды желісін жасау жұмыстары басталды, ол Интернет желісінің аттану нүктесі болды.
70-ж. ортасына қарай мини-компьютерлер кең тарала басталды. Мини-компьютерлердің архитектурасы мэйнфреймдармен салыстырғанда қарапайым болды, бұл олардың Операциялық жүйелерінде де кескінделді.
70-ж. ортасынан бастап UNIX ОЖ-ні қолдану компьютерлердің әртүрлі типтеріне жеңіл түрде көше бастады. ОЖ Unix алдымен мини-компьютерлерге жасалған болса да, оның икемділігі, элеганттылығы, қуатты функционалдық мүмкіндіктері және ашықтығы компьютерлердің барлық класстарында орнықты позицияда болуына жағдай туғызды.
80ж. басы операциялық жүйе тарихында дербес компьютерлердің пайда болуымен айрықша мәнді болды. 80 жылдарда коммуникациялық технологияларға локальдық желілер үшін негізгі стандарттар: 1980 жылы — Ethernet, 1985 — Token Ring, 80ж. аяғында — FDDI қабылданды. Бұл төменгі деңгейдегі желілік ОЖ үйлесімділігін, сондай-ақ желілік адаптер драйверлерімен ОЖ интерфейсін стандарттауды қамтамасыз етті.
90ж. басында барлық ОЖ-лар әртекті клиенттер және серверлермен жұмысты қолдай алатын қабілеті бар желілік ОЖ айналды. Тек қана коммуникациялық есептерді (Cisco Systems компаниясының IOS жүйесі) орындауға арналған мамандандырылған желілік ОЖ-лер пайда болды..
Соңғы онжылдықтар ішінде корпоративтік желілік ОЖ-лерге ерекше көңіл бөлінді, олар үшін масштабтаудың жоғарғы дәрежесі, желілік жұмысты қолдау, қауіпсіздіктің дамыған құралдары, гетерогендік орталықта жұмыс істеу мүмкіндігі, орталықтан әкімшілік ету және басқару құралдарының болуы сипатты.

Қызметтері

Үдіріс басқару

Компьютерде орын алатын әр әрекет, артта өтетін қызмет болсын, бағдарлама болсын, үдіріс ретінде өтеді.
Компьютер фон Нейман құрылымына негізделген жағдайда, процессор бір мезетте тек бір
процесті өндей алады. MS-DOS секілді ескі жүйелерде бұл тосқауылды айналып өту үшін еш амал жоқ болғандығынан, бұларда бір мезгілде тек бір үдіріс қана өте алатын.

Ал осы заманғы Операциялық жүйелер болса, тіпті жалғыз процессорде де бір мезетте бірнеше үдіріс (бірнеше тапсырманы) орындауға мүмкіндік береді.

Операциялық жүйе

Операциялық жүйе, қыс. ОЖ — компьютерді басқаруға арналған және қолданбалы программалармен байланысы бар нақты программа.
Операциялық жүйе – компьютер құрылғыларының үздіксіз жұмыс істеуін ұйымдастырушы және түрлі командаларды орындауы арқылы пайдаланышының машина жұмысын басқаруына жеңілдік келтіруші жүйелік программалар. Оның негізгі қызметі – программалардың бір – бірімен және сыртқы құрылғылармен өзара әрекетін ұйымдастыру, оперативті жадты бөлу, компьютердің жұмыс істеу кезіндеқате жіберілу сияқты түрлі оқиғаларды анықтау, дискіні жұмыс істеуге дайындау, монитор мен принтердің жұмыс істеу режимдерін орнату, пайдаланушының программасын іске қосып, оны орындау т.б..
Яғни ОЖ – машина жұмысын басқаруға толық жеңілдік беретін жүйе. Ол осы үшін арналған иілгіш не қатты магниттік дискіге жазылып қойылады. Сондықтан ОЖ – ны дискілік операциялық жүйе ( ДОЖ, не DOS ) деп те атайды.
Дербес компьютерлер үшін кең тараган оиерациялық жүйелерге МS (РС) DOS, Windows 95, Windows NT,OS/2, UNIX жатады,Дербес компьютерлерлерге арналған операциялық жүйелердің барлығы да тек бір адамдық болып табылады. Расында да екі адамның бір мезетге бір компьютерде жұмыс істеуін елестету қиын ғой. WINDOWS 95, WINDOWS NT, OS/2, UNIX көп мақсатты жүйелер болып саналады. Көп мақсаттылық — бір компьютерде бір уақытта қатарласа бірнеше есепті шығару мүмкіндігі немесе бірнеше әрекеттің қатар атқарылып жатуы.
Мысалы, Сіз мәтін көшіріліп жатқан шақта ойнап та отыруыңызға боладь, өйткені бұл жұмыстарды әртүрлі қүрылғылар атқарады немесе ол қүрылғылардың жұмыс жылдамдығы адамның жылдамдығынан өте жоғары болып келеді. Көптеген ІВМ — үйлесімді компьютерлер дискілік МS DОS операциялық жүйесі мен көп терезелі WINDOWS графикалық операциялық жүйесін пайдаланады.Операциялық жүкелер көптеген функцияларды орыңдайды: информацияны дискіге жазу-оқуды жүзеге асырады, мәліметтер сақтауды ұйымдастырады, компьютер құрылғыларының өзара байланыста жұмыс істеуін, барлық қолданбалы программалар жұмысының орындалуын қамтамасыз етеді. Бұл жүйе ЭЕМ іске қосылғаннан кейін иілгіш не қатты дискіден алғашқы жүктелетін кещенді программа болып табылады. Белгілі бір қосымша қызмет атқаруға керекті программалар тобы утилиттер болып табылады.
Оларға мысал ретінде антивирустік (вирустерге қарсы) программаларды, мәліметтерді архивтеу (кысу) программаларын, компыотердің: жұмыс істеу қабілетін (диагностика) тексеретін программаларды (тест ирограммалары) айтуға болады.

Сервистік программалар

Сервистік программалар — әрбір адамның операциялық жүйемен жұмыс істеуін жеңілдететін программалар тобы.Қолданбалы программалар арқылы біздер өз есептерді шығарамыз. Мұндай программалар «қосымшалар» (приложения) деп те аталады. Қолданбалы программалар сан алуан, оларға қарапайым программадан бастап күрделі есептерді шығара алатътн қуатты мамандандырылған жүйелерді (мәтіндік продессор, графикалық редактор, баспаханалық жүйелер т.б.), ғылыми мөселелерге арналған және жалпы көпшілікке қызмет ету кешендерін де жатқызуға болады.

Жүйелік үзілісті ұйымдастыру

Мысалы, программаны орындау кезінде нөлге бөлу кездессе, ол оның мүмкін емес екенің хабарлап, машина жұмысын тоқтатады ; клавиатурадан символ терілсе, ол процессордың осының алдаңдағы ағымдық жұмысына үзіліс жасайды.
BIOS – тың құрамында сыртқы құрылғылардың жұмысын басқару драйверлері де бар.
BIO.COM (IBMIO.COM) – BIOS жүйесінің жұмысын ьолықтырушы бөлім. Ол сыртқы құрылғылар мен информацияны алмастырудың барлық операцияларын да орындайды.
DOS.COM (IBMDOS.COM) – ның жұмысы – пайдаланушының программалары мен түрлі информацияны дискіге тиеу не одан оперативті есте сақтау құрылғысына ендіру, дискіде тиулі программаны жою және т.б.. Ол жад ұяшықтарымен орындалатын жұмыстарды да басқарады.
COMMAND.COM – ның негізгі жұмысы – пайдаланушының программаларымен берілгендерді жадқа ендіру және өндеу. COMMAND.COM – ды командалық процессор деп те атайды. Ол ішкі не реззиденттікдеп аталатын түрлі командаларды да орындайды (DIR, COPY, REN, DELETE, CD, MD, RD, DATE, TIME, VER т.б..)

Есептеу желілері операциялық жүйелер басқаруымен жұмыс істейді. Негізгі желілік, операциялық жүйелерге NovellWare, Windows NT, OS/2, Warp Unix кіреді. Windows 95, 98 операциялық жүйелерінде құрамдас желілік құралдар бар.

Жүргізушілер

Жүргізушілер амалдық жүйе мен олардың арасында деректерді жіберуге және алуға пайдаланылатын компьютерлік құрылғылардың делдалдары болып табылады.^[1]

Желілік операциялық жүйе

Желілік операциялық жүйе пайдаланушыларға желілің бір компьютерінен басқасына файлдар көшіруге, желінің бір компьютерінен басқасында орналасқан деректерді өңдеуге, ал кейбір жағдайларда басқа компьютер жадында орналасқан программаны қосуға мүмкіндік береді.

Компьютерлік желілерді қолдану мыналарды жүзеге асыруға мүмкіндік береді:

• ақпаратты өңдеу процесінің нақты бір компьютерден тәуелсіздігі;
• желінің бір ДК-сында сақталу есебінен бір ақпаратты қосарлау мүмкіндігінің жойылуы;
• ақпарат сақталуы сенімділігінің жоғарылуы;
• ақпаратты рұқсат етілмеген енуден қорғауды жақсарту;
• ұйымның бөлімшелер және қызметкерлері мен арасында жылдам, қағазсыз ақпарат алмасу мүмкіндігі.

Windows объектілі — бағытталған платформасы

Программалық өнімдерді өңдеудің қазіргі технологиясы обьект ұғымы негіз болатын объектілі-бағытталған программалаудың концепцияларында жұмыс жасайды. Интерактивті режимде жұмыс мүмкіндігі пайдаланушыға көрнекі графикалық саймандарды және әр түрлі көмектерді қолдануды ұсынады.

Объектілі-бағыттаушы программалаудың фундаментальды мінездемелері:

• Компьютерлік әлемде объектілермен жұмыс жасайды;
• Компьютердегі есептеу объектілер арасында мәліметтер алмасу жолымен жүзеге асырылады. *Объектілер хабарламаларды жіберу және қабылдау арқылы өзара әрекеттеседі.
• Хабар беру – әрекет орындау үшін берілетін сұраныс. Әр объект басқа объектілерден тұратын байланыссыз жадтан тұрады;
• Әр объект өзіне байланысты объектілердің қасиетін көрсететін класс болып саналады;
• Класта объект тәртібі көрсетіледі, сондықтан осы класқа жататын барлық объектілер бірдей әрекеттерді орындайды;
• Барлық кластар иерархиялық құрылымды құрайды.

Windows жүйелік ортасында әрекеттер тізімін орындау үшін:

• объектіні ерекшелеу керек, яғни экранда осы объект белгісінде тышқанның сол жақ батырмасын шерту;
• объект орындайтын әрекеттер тізбегінен меню көмегімен қажеттісін таңдау.

Файл деп ішкі жадыда белгілі атпен облысты алатын немесе программалар тізбегін айтады.

Ескертпелер

1. ↑ Драйвердерді, олардың ерекшеліктері мен функцияларын жаңартуға арналған бағдарламалар.

Пайдаланған дебиеттер

Қазақстан Республикасында ақпараттық теңсіздікті төмендету бағдарламасы бойынша халықты компьютерлік сауаттылыққа оқыту жөніндегі оқу-әдістемелік құрал 2007ж.